De wereld is veranderd. Veel portefeuilles nog niet (2).
Regime Compass: inzicht in vandaag anticperen op morgen.
In het openingsartikel maakten we kennis met Regime Compass: een beleggingskader dat financiële markten terugbrengt tot hun kern. Niet headlines of sentiment staan centraal, maar twee fundamentele krachten die het ritme bepalen: economische groei en inflatie.
Die twee variabelen beïnvloeden rentes, waarderingen, winsten en zelfs de samenhang tussen aandelen en obligaties. In de jaren vóór 2020 bewoog de economie meestal binnen een relatief gunstig speelveld: inflatie bleef doorgaans laag en wanneer groei vertraagde, konden centrale banken ruim ondersteunen. Daardoor werkte het samenspel tussen aandelen en obligaties stabiliserend en konden vaste portefeuilleverdelingen jarenlang standhouden.
Rond 2020 begon die dynamiek te verschuiven. Schokken werkten directer door in prijzen, overheden kregen een grotere rol in het economische beleid en de ruimte voor vanzelfsprekende monetaire steun werd kleiner. Groei en inflatie gingen zich minder gelijkmatig gedragen, en daarmee veranderde ook het speelveld voor beleggers.
Achter die verschuiving zitten drie structurele krachten: fiscale dominantie, deglobalisering en vergrijzing. Het zijn ontwikkelingen die rechtstreeks ingrijpen op groei en inflatie, en dus op het fundament van financiële markten.
Dat heeft gevolgen voor portefeuillebeheer. Waar vóór 2020 lage rente, beheersbare inflatie en relatief stabiele groei een vaste verdeling tussen aandelen en obligaties mogelijk maakten, vraagt een omgeving met wisselender groei- en inflatiepatronen om meer bewustzijn van het economische regime waarin je belegt.
Precies daarvoor is Regime Compass ontwikkeld. Het raamwerk brengt veranderingen in groei en inflatie systematisch in kaart en vertaalt die naar portefeuillebeleid. Niet om markten te voorspellen, maar om met meer vertrouwen vermogen te beheren, en minder afhankelijk te zijn van ruis en mediaverhalen.
Als groei en inflatie het kompas vormen van financiële markten, dan is de volgende vraag onvermijdelijk: wat zorgt ervoor dat die twee krachten zich vandaag anders gedragen dan voorheen?
Om dat te begrijpen, moeten we kijken naar drie structurele ontwikkelingen die sinds 2020 steeds dominanter zijn geworden. De eerste en misschien wel meest bepalende daarvan is fiscale dominantie.
1. Fiscale dominantie.
Wat is fiscale dominantie? Om dat goed te begrijpen, moeten we kijken naar hoe en waarom overheden en centrale banken de afgelopen jaren op een veel actievere manier zijn gaan sturen op de economie dan voorheen gebruikelijk was.
In veel landen zijn de overheidsuitgaven de afgelopen jaren flink toegenomen. Denk aan zorg, pensioenen, onderwijs en defensie. Allemaal vaste posten waar moeilijk op te bezuinigen valt en kosten die alleen maar blijven oplopen. Maar de belastinginkomsten en de economische groei houden dat tempo niet bij. Om het negatieve verschil te overbruggen, leent de overheid steeds meer geld.
En dat geleende geld stroomt direct de economie in. Bijvoorbeeld via salarissen van ambtenaren, toeslagen, subsidies of het aanleggen van infrastructuur. Daardoor komt er extra geld beschikbaar bij bedrijven en consumenten. Er wordt meer uitgegeven, terwijl het aanbod van producten en diensten vaak gelijk blijft.
Vergelijk het met een markt waar het aantal klanten ineens flink toeneemt, maar het aantal kraampjes met het aantal producten hetzelfde blijft. Meer mensen willen iets kopen, maar er is niet méér te koop. Stel dat er maar twintig appels zijn, en ineens staan er veertig mensen in de rij. Dan kan de groenteman niet iedereen meer helpen.
Wat doet hij dan? Hij verhoogt zijn prijzen. Niet omdat hij hebzuchtig is, maar omdat er te veel vraag is. Wie de appels het hardst nodig heeft, en dus bereid is meer te betalen, krijgt het. Zo werkt het met alles in de economie. Als de vraag sneller stijgt dan het aanbod, gaan de prijzen omhoog. En dat noemen we inflatie.
Normaal gesproken zou een centrale bank de rente verhogen om de inflatie af te remmen. Want als lenen duurder wordt, geven mensen en bedrijven minder uit, en dat drukt de prijsstijgingen. Maar vandaag ligt dat ingewikkelder. Overheden hebben zelf ook veel schulden. Als de rente stijgt, stijgen ook hun rentelasten, en dat kan zo hard gaan, dat ze hun rekeningen niet meer kunnen betalen, zoals de salarissen van overheidspersoneel.
In de praktijk komt de centrale bank daardoor onder druk te staan. Ze kan de rente niet zomaar verhogen, en grijpt soms naar een ander middel: extra geld bijdrukken om de overheid te helpen haar schulden betaalbaar te houden.
Dus hoe goed bedoeld ook, dat extra geld maakt uiteindelijk alles duurder. En precies dat is het probleem waar we nu mee te maken hebben. De centrale bank raakt haar onafhankelijkheid langzaam kwijt, terwijl de inflatie hardnekkig hoog blijft. Iets wat we allemaal in onze portemonnee voelen.
Deze hele ontwikkeling staat bekend als fiscale dominantie. De centrale bank is dan niet langer volledig vrij in haar handelen, maar volgt impliciet het begrotingsbeleid van de overheid. Waar ze ooit de onafhankelijke bewaker was van prijsstabiliteit, wordt ze steeds vaker een stille financier van overheidsuitgaven.
Dat heeft grote gevolgen.
Want het bestrijden van inflatie wordt daardoor veel moeilijker. Vroeger kon een centrale bank gewoon de rente verhogen om prijsstijgingen te temperen. Maar nu houdt die hogere rente het hele systeem in een wurggreep. Ze moet dus kiezen: óf ze pakt de inflatie aan, óf ze voorkomt dat de overheid omvalt onder haar schulden. En dat knelt.
2. Deglobalisering: de wereld wordt weer kleiner
Maar fiscale dominantie is maar één kant van het verhaal. Ook de manier waarop de wereldeconomie is ingericht verandert langzaam maar duidelijk. Lange tijd werd veel productie uitbesteed aan goedkopere landen, waardoor prijzen daalden en spullen overal vandaan konden komen (globalisering). Maar dat systeem begint te schuiven.
Landen willen nu vaker weer zelf maken wat belangrijk is. Ze willen minder afhankelijk zijn van verre leveranciers, vooral als het gaat om medicijnen, chips of energie. Grondstoffen en onderdelen worden niet meer alleen als handelswaar gezien, maar ook als strategische middelen waar landen macht mee uitoefenen.
Een goed voorbeeld is China, dat soms de export van zeldzame (aard)metalen beperkt. Die zijn nodig voor chips, batterijen en defensieproducten. Door de toevoer af te knijpen, kan China druk uitoefenen op andere landen zonder een gewapend conflict aan te gaan.
De verschuiving naar meer binnenlandse productie, het strategisch gebruik van grondstoffen en veranderende handelsstromen werken via kostenstructuren, prijsdruk en investeringen door in groei en inflatie.
3. Vergrijzing: sluipende inflatie, zichtbare gevolgen.
En dan is er nog een derde, langzaam werkend maar onontkoombaar mechanisme: vergrijzing. Ook de vergrijzing begint steeds meer invloed te krijgen. Het productieve deel van de bevolking krimpt en het aantal ouderen blijft groeien. Dat leidt tot personeelstekorten, stijgende zorgkosten en toenemende druk op pensioenen. De groep die het systeem financieel draagt, wordt kleiner, terwijl de uitgaven juist oplopen.
Om de economie draaiende te houden, moeten overheden daarom steeds sneller naar stimuleringsmaatregelen grijpen. In de praktijk betekent dat: meer lenen en meer geld uitgeven. Ook als de economie daar niet vanzelf om vraagt. Dat houdt de groei tijdelijk overeind, maar voedt op langere termijn de inflatie.
Waarom dit gevolgen heeft voor beleggen.
Deze drie krachten hebben één ding gemeen: ze vergroten de frequentie en impact van economische regimewisselingen.
Waar vroeger een macro-omgeving soms lange tijd stabiel bleef, kunnen groei en inflatie nu binnen enkele maanden van richting veranderen. En daarmee ook de prestaties van beleggingscategorieën.
Voor beleggers betekent dat:
klassieke correlaties werken minder betrouwbaar;
obligaties bieden niet vanzelfsprekend bescherming;
aandelenwaarderingen reageren heftiger op beleidswijzigingen;
alternatieven als grondstoffen of liquiditeit krijgen een andere rol.
Wie in deze context vasthoudt aan oude portefeuillestructuren, loopt het risico ongemerkt te leunen op verouderde aannames over de economie.
Daarmee wordt risico niet beheerst, maar stilzwijgend opgezocht.
Regime Compass als antwoord.
Regime Compass biedt een praktisch alternatief. Het raamwerk volgt systematisch de bewegingen van groei en inflatie door het signaleren van regimeverschuivingen en het vertalen daarvan naar concrete gevolgen voor portefeuillebeleid.
Daarbij wordt gebruikgemaakt van:
aanvullende marktindicatoren;
historische relaties tussen macro-variabelen en marktgedrag;
Zo ontstaat een proces dat beleggers helpt om:
risico af te bouwen wanneer het klimaat verslechtert;
ruimte te creëren wanneer het verbetert;
portefeuilles minder afhankelijk te maken van één scenario.
Fiscale dominantie, deglobalisering en vergrijzing worden daarbij niet los bekeken, maar als structurele aanjagers van sneller wisselende regimes. Het doel is niet om markten te voorspellen, maar om economische context te herkennen en daarop te anticiperen.
Conclusie - een nieuw kader voor een nieuwe wereld.
De wereld van voorspelbare groei en lage inflatie lijkt voorlopig verleden tijd.
Daarom kan beleggingsbeleid niet meer gebaseerd worden op vaste modellen die werken zolang het klimaat gelijk blijft. Maar op een raamwerk dat anticipeert op verandering, en risico helpt beheren wanneer de achtergrond verschuift.
Het brengt structuur in een wereld waarin economische regimes niet alleen sneller wisselen, maar ook meer impact hebben op rendement, risico en allocatie.
Vooruitblik.
Na het openingsartikel is dit artikel het eerste in een serie over Regime Compass. In de volgende delen gaan we dieper in op:
Artikel “Regime Compass in praktijk.”
Artikel “Proteqtor”.
Artikel “Compass Portefeuilles”.
Samen vormen deze artikelen de basis voor een moderne beleggingsaanpak, gebouwd op inzicht, niet op standaardisatie.
Vraagt u zich af of het anders kan?
Voor beleggers die Regime Compass in de praktijk willen toepassen, zijn er drie Compass portefeuilles: Compass Core, Compass Advanced en Compass Extended.
Wie wil verkennen wat Regime Compass kan betekenen voor zijn of haar vermogen, is welkom om contact op te nemen voor een gesprek.
Disclaimer
De informatie in dit artikel is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en reflectie en is gebaseerd op persoonlijke inzichten van de auteur. Deze publicatie vormt geen individueel beleggingsadvies, geen aanbeveling tot het nemen van beleggingsbeslissingen en mag niet worden opgevat als een aansporing tot het kopen of verkopen van financiële instrumenten in de zin van de Wet op het financieel toezicht (Wft). De inhoud is niet afgestemd op uw persoonlijke situatie, kennis of doelstellingen. Beleggen brengt risico’s met zich mee, waaronder het risico op verlies van (een deel van) uw inleg. De auteur aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor eventuele schade als gevolg van het gebruik van de informatie in deze publicatie. Voor passende advisering wordt geadviseerd contact op te nemen met een bevoegd financieel adviseur.